Official exam syllabusपरीक्षांचा अधिकृत अभ्यासक्रम

Paper I — General Studiesपेपर I — सामान्य अध्ययन(514)

200 marks · 2 hours · objective200 गुण · 2 तास · वस्तुनिष्ठ

1. Current events of state, national and international importance.राज्य, राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या चालू घडामोडी.
2. History of India (with special reference to Maharashtra) and the Indian National Movement.भारताचा इतिहास (महाराष्ट्राच्या विशेष संदर्भासह) आणि भारतीय राष्ट्रीय चळवळ.
3. Maharashtra, India and world geography — physical, social and economic geography.महाराष्ट्र, भारत व जगाचा भूगोल — प्राकृतिक, सामाजिक व आर्थिक भूगोल.
4. Maharashtra and India — polity and governance: Constitution, political system, Panchayati Raj, urban governance, public policy, rights issues.महाराष्ट्र व भारत — राज्यव्यवस्था व प्रशासन: राज्यघटना, राजकीय व्यवस्था, पंचायतराज, नागरी प्रशासन, सार्वजनिक धोरण, हक्कविषयक मुद्दे.
5. Economic and social development — sustainable development, poverty, inclusion, demographics, social sector initiatives.आर्थिक व सामाजिक विकास — शाश्वत विकास, दारिद्र्य, समावेशन, लोकसंख्याशास्त्र, सामाजिक क्षेत्रातील उपक्रम.
6. General issues on environmental ecology, biodiversity and climate change (no subject specialisation needed).पर्यावरणीय परिस्थितिकी, जैवविविधता व हवामान बदल यावरील सर्वसाधारण मुद्दे (विषयाचे विशेष ज्ञान आवश्यक नाही).
7. General science.सामान्य विज्ञान.

Paper II — CSAT (qualifying, 33%)पेपर II — CSAT (पात्रता, 33%)(515)

200 marks · 2 hours · objective · only needs 33% to pass200 गुण · 2 तास · वस्तुनिष्ठ · फक्त 33% आवश्यक

1. Comprehension.आकलन.
2. Interpersonal skills including communication skills.संवाद कौशल्यासह आंतरव्यक्तिक कौशल्ये.
3. Logical reasoning and analytical ability.तार्किक क्षमता व विश्लेषण क्षमता.
4. Decision making and problem solving.निर्णय क्षमता व समस्या सोडवणे.
5. General mental ability.सामान्य बौद्धिक क्षमता.
6. Basic numeracy (Class X level) and data interpretation (charts, graphs, tables, data sufficiency).मूलभूत अंकगणित (दहावी दर्जा) व माहितीचे विश्लेषण (तक्ते, आलेख, सारण्या).
7. Marathi and English language comprehension skills (Class X/XII level).मराठी व इंग्रजी भाषेचे आकलन कौशल्य (दहावी/बारावी दर्जा).

Paper 1 Marathi · Paper 2 Englishपेपर 1 मराठी · पेपर 2 इंग्रजी

300 marks each · 3 hours · qualifying (25%), not counted in meritप्रत्येकी 300 गुण · 3 तास · पात्रता (25%), गुणवत्तेत गणना नाही

1. Essay, translation and précis writing.निबंध, भाषांतर व सारांश लेखन.

Paper 3 — Essayपेपर 3 — निबंध

250 marks · 3 hours250 गुण · 3 तास

Papers 4–7 — General Studies I to IVपेपर 4–7 — सामान्य अध्ययन I ते IV

250 marks each · 3 hours eachप्रत्येकी 250 गुण · प्रत्येकी 3 तास

1. GS I — Indian heritage and culture, history and geography of the world and society.सामान्य अध्ययन I — भारतीय वारसा व संस्कृती, जगाचा व समाजाचा इतिहास आणि भूगोल.
2. GS II — Governance, Constitution, polity, social justice and international relations.सामान्य अध्ययन II — प्रशासन, राज्यघटना, राज्यव्यवस्था, सामाजिक न्याय व आंतरराष्ट्रीय संबंध.
3. GS III — Technology, economic development, biodiversity, environment, security and disaster management.सामान्य अध्ययन III — तंत्रज्ञान, आर्थिक विकास, जैवविविधता, पर्यावरण, सुरक्षा व आपत्ती व्यवस्थापन.
4. GS IV — Ethics, integrity and aptitude.सामान्य अध्ययन IV — नीतिशास्त्र, सचोटी व अभिवृत्ती.

Papers 8–9 — Optional subject I and IIपेपर 8–9 — वैकल्पिक विषय I व II

250 marks each · 3 hours eachप्रत्येकी 250 गुण · प्रत्येकी 3 तास

1. One optional subject from the MPSC list (corrigendum of 10 Jan 2025 renamed 'Biology' to 'Botany' in the list).MPSC यादीतील एक वैकल्पिक विषय (10 जानेवारी 2025 च्या शुद्धिपत्रकानुसार यादीत 'जीवशास्त्र' ऐवजी 'वनस्पतीशास्त्र').

General Ability Testसामान्य क्षमता चाचणी(1121)

100 questions · 100 marks · 1 hour · degree level · Marathi & English100 प्रश्न · 100 गुण · 1 तास · पदवी दर्जा · मराठी व इंग्रजी

1. History — modern India, especially Maharashtra.इतिहास — आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास.
2. Geography — with special study of Maharashtra: the earth, world regions, climate, latitude and longitude, soil types, rainfall, major crops, cities, rivers and industries of Maharashtra.भूगोल — महाराष्ट्राच्या भूगोलाच्या विशेष अभ्यासासह: पृथ्वी, जगातील विभाग, हवामान, अक्षांश-रेखांश, महाराष्ट्रातील जमिनीचे प्रकार, पर्जन्यमान, प्रमुख पिके, शहरे, नद्या, उद्योगधंदे इ.
3. Economy — Indian economy: national income, agriculture, industry, foreign trade, banking, population, poverty and unemployment, monetary and fiscal policy. Government finance: budget, accounts, audit.अर्थव्यवस्था — भारतीय अर्थव्यवस्था: राष्ट्रीय उत्पन्न, शेती, उद्योग, परकीय व्यापार, बँकिंग, लोकसंख्या, दारिद्र्य व बेरोजगारी, मुद्रा आणि राजकोषीय नीती इ.; शासकीय अर्थव्यवस्था: अर्थसंकल्प, लेखा, लेखापरीक्षण इ.
4. Current affairs — world, India and Maharashtra.चालू घडामोडी — जागतिक तसेच महाराष्ट्रासह भारतातील.
5. Polity.राज्यशास्त्र.
6. General science — physics, chemistry, zoology, botany, hygiene.सामान्य विज्ञान — भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, प्राणिशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र, आरोग्यशास्त्र.
7. Arithmetic — addition, subtraction, multiplication, division, decimals, fractions, percentage etc.अंकगणित — बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, दशांश, अपूर्णांक व टक्केवारी इ.
8. Intelligence test — questions that check how quickly and accurately you can think.बुद्धिमापन चाचणी — उमेदवार किती लवकर व अचूकपणे विचार करू शकतो हे आजमावण्यासाठी प्रश्न.

Paper 1 — Marathi & Englishपेपर 1 — मराठी व इंग्रजी(1062)

100 questions · 200 marks · 1 hour · objective100 प्रश्न · 200 गुण · 1 तास · वस्तुनिष्ठ

1. Marathi (50 questions, 12th standard level) — common vocabulary, sentence structure, grammar, meaning and use of proverbs and phrases, questions on a passage.मराठी (50 प्रश्न, बारावी दर्जा) — सर्वसामान्य शब्दसंग्रह, वाक्यरचना, व्याकरण, म्हणी व वाक्प्रचार यांचा अर्थ आणि उपयोग तसेच उताऱ्यावरील प्रश्नांची उत्तरे.
2. English (50 questions, degree level) — common vocabulary, sentence structure, grammar, idioms and phrases and their meaning, comprehension of a passage.इंग्रजी (50 प्रश्न, पदवी दर्जा) — Common vocabulary, sentence structure, grammar, use of idioms and phrases & their meaning and comprehension of passage.

Paper 2 — General studies & intelligenceपेपर 2 — सामान्य ज्ञान व बुद्धिमत्ता चाचणी(1063)

100 questions · 200 marks · 1 hour · degree level · Marathi & English100 प्रश्न · 200 गुण · 1 तास · पदवी दर्जा · मराठी व इंग्रजी

1. General intelligence and comprehension.सामान्य बुद्धिमापन व आकलन.
2. Current affairs — world, India and Maharashtra.चालू घडामोडी — जागतिक तसेच महाराष्ट्रासह भारतातील.
3. Arithmetic and statistics.अंकगणित व सांख्यिकी.
4. Right to Information Act, 2005 (as amended) and Maharashtra Right to Public Services Act, 2015.माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 (सुधारित) व महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, 2015.
5. Indian federal system, Constitution and local self-government — making of the Constitution, Preamble, key articles, Centre–State relations, Election Commission, fundamental rights and duties, directive principles, uniform civil code, independent judiciary, Governor, Chief Minister and council of ministers, Legislative Assembly and Council, legislative committees.भारतीय संघराज्यव्यवस्था, राज्यघटना, स्थानिक स्वराज्य संस्था, कार्यकारी मंडळ, न्यायमंडळ व विधिमंडळ — घटना कशी तयार झाली, प्रस्तावना, महत्त्वाची कलमे, केंद्र-राज्य संबंध, निवडणूक आयोग, मूलभूत हक्क व कर्तव्ये, मार्गदर्शक तत्त्वे, समान नागरी कायदा, स्वतंत्र न्यायपालिका, राज्यपाल, मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ, विधानसभा, विधानपरिषद, विधी समित्या इ.
6. Modern India, especially Maharashtra (1885–1947) — social and economic awakening, important leaders and social reformers, newspapers, effect of education, other movements, the national movement.आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास (1885–1947) — सामाजिक आणि आर्थिक जागृती, महत्त्वाच्या व्यक्तींचे व समाजसुधारकांचे कार्य, वर्तमानपत्रे, शिक्षणाचा परिणाम, इतर समकालीन चळवळी, राष्ट्रीय चळवळ.
7. Geography of India and Maharashtra — physical geography and divisions, climate, rainfall and temperature, rivers, mountains and plateaus, landforms, political and administrative divisions, natural resources, human and social geography, population, migration, rural settlements, slums. Environment — human development and environment, sustainable development, conservation of natural resources (forests), pollution, environmental disasters, organisations.भारताचा व महाराष्ट्राचा भूगोल — प्राकृतिक भूगोल व विभाग, हवामान, पर्जन्यमान व तापमान, नद्या, पर्वत व पठार, भूरूपे, राजकीय व प्रशासकीय विभाग, नैसर्गिक संपत्ती, मानवी व सामाजिक भूगोल, लोकसंख्या, स्थलांतर, ग्रामीण वस्त्या, झोपडपट्ट्या. पर्यावरण — मानवी विकास व पर्यावरण, पर्यावरणपूरक विकास, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे (वन) संधारण, प्रदूषण, पर्यावरणीय आपत्ती, संघटना/संस्था.
8. General science and technology — physics, chemistry, zoology, botany; remote sensing, aerial and drone photography, GIS and its uses; information and communication technology.सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान — भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, प्राणिशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र; दूर संवेदन, हवाई व ड्रोन छायाचित्रण, भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) व उपयोजन; माहिती व संप्रेषण तंत्रज्ञान.
9. Economy, planning and development economics — macroeconomics, growth and development, public finance, international trade and capital; Indian economy: challenges and reforms, agriculture and rural development, co-operation, monetary and financial sector, public finance and financial institutions, industry and services, infrastructure, international trade, economy of Maharashtra.अर्थव्यवस्था व नियोजन, विकास विषयक अर्थशास्त्र — समग्रलक्षी अर्थशास्त्र, वृद्धी आणि विकास, सार्वजनिक वित्त, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि भांडवल; भारतीय अर्थव्यवस्था: आव्हाने व आर्थिक सुधारणा, शेती व ग्रामीण विकास, सहकार, मौद्रिक व वित्तीय क्षेत्र, सार्वजनिक वित्त व वित्तीय संस्था, उद्योग व सेवा क्षेत्र, पायाभूत सुविधा, आंतरराष्ट्रीय व्यापार, महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था.

General Ability Testसामान्य क्षमता चाचणी(1122)

100 questions · 100 marks · 1 hour · degree level · Marathi & English100 प्रश्न · 100 गुण · 1 तास · पदवी दर्जा · मराठी व इंग्रजी

1. History — modern India, especially Maharashtra.इतिहास — आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास.
2. Geography — with special study of Maharashtra: the earth, world regions, climate, latitude and longitude, soil types, rainfall, major crops, cities, rivers and industries of Maharashtra.भूगोल — महाराष्ट्राच्या भूगोलाच्या विशेष अभ्यासासह: पृथ्वी, जगातील विभाग, हवामान, अक्षांश-रेखांश, महाराष्ट्रातील जमिनीचे प्रकार, पर्जन्यमान, प्रमुख पिके, शहरे, नद्या, उद्योगधंदे इ.
3. Economy — Indian economy: national income, agriculture, industry, foreign trade, banking, population, poverty and unemployment, monetary and fiscal policy. Government finance: budget, accounts, audit.अर्थव्यवस्था — भारतीय अर्थव्यवस्था: राष्ट्रीय उत्पन्न, शेती, उद्योग, परकीय व्यापार, बँकिंग, लोकसंख्या, दारिद्र्य व बेरोजगारी, मुद्रा आणि राजकोषीय नीती इ.; शासकीय अर्थव्यवस्था: अर्थसंकल्प, लेखा, लेखापरीक्षण इ.
4. Current affairs — world, India and Maharashtra.चालू घडामोडी — जागतिक तसेच महाराष्ट्रासह भारतातील.
5. Polity.राज्यशास्त्र.
6. General science — physics, chemistry, zoology, botany, hygiene.सामान्य विज्ञान — भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, प्राणिशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र, आरोग्यशास्त्र.
7. Arithmetic — addition, subtraction, multiplication, division, decimals, fractions, percentage etc.अंकगणित — बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, दशांश, अपूर्णांक व टक्केवारी इ.
8. Intelligence test — questions that check how quickly and accurately you can think.बुद्धिमापन चाचणी — उमेदवार किती लवकर व अचूकपणे विचार करू शकतो हे आजमावण्यासाठी प्रश्न.

Paper 1 — Marathi & Englishपेपर 1 — मराठी व इंग्रजी(1064)

100 questions · 200 marks · 1 hour · objective100 प्रश्न · 200 गुण · 1 तास · वस्तुनिष्ठ

1. Marathi (50 questions, 12th standard level) — common vocabulary, sentence structure, grammar, meaning and use of proverbs and phrases, questions on a passage.मराठी (50 प्रश्न, बारावी दर्जा) — सर्वसामान्य शब्दसंग्रह, वाक्यरचना, व्याकरण, म्हणी व वाक्प्रचार यांचा अर्थ आणि उपयोग तसेच उताऱ्यावरील प्रश्नांची उत्तरे.
2. English (50 questions, degree level) — common vocabulary, sentence structure, grammar, idioms and phrases and their meaning, comprehension of a passage.इंग्रजी (50 प्रश्न, पदवी दर्जा) — Common vocabulary, sentence structure, grammar, use of idioms and phrases & their meaning and comprehension of passage.

Paper 2 — General studies & intelligenceपेपर 2 — सामान्य ज्ञान व बुद्धिमत्ता चाचणी(1065)

100 questions · 200 marks · 1 hour · degree level · Marathi & English100 प्रश्न · 200 गुण · 1 तास · पदवी दर्जा · मराठी व इंग्रजी

1. General intelligence and comprehension.सामान्य बुद्धिमापन व आकलन.
2. Current affairs — world, India and Maharashtra.चालू घडामोडी — जागतिक तसेच महाराष्ट्रासह भारतातील.
3. Arithmetic and statistics.अंकगणित व सांख्यिकी.
4. Right to Information Act, 2005 (as amended) and Maharashtra Right to Public Services Act, 2015.माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 (सुधारित) व महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, 2015.
5. Indian federal system, Constitution and local self-government — making of the Constitution, Preamble, key articles, Centre–State relations, Election Commission, fundamental rights and duties, directive principles, uniform civil code, independent judiciary, Governor, Chief Minister and council of ministers, Legislative Assembly and Council, legislative committees.भारतीय संघराज्यव्यवस्था, राज्यघटना, स्थानिक स्वराज्य संस्था, कार्यकारी मंडळ, न्यायमंडळ व विधिमंडळ — घटना कशी तयार झाली, प्रस्तावना, महत्त्वाची कलमे, केंद्र-राज्य संबंध, निवडणूक आयोग, मूलभूत हक्क व कर्तव्ये, मार्गदर्शक तत्त्वे, समान नागरी कायदा, स्वतंत्र न्यायपालिका, राज्यपाल, मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ, विधानसभा, विधानपरिषद, विधी समित्या इ.
6. Modern India, especially Maharashtra (1885–1947) — social and economic awakening, important leaders and social reformers, newspapers, effect of education, other movements, the national movement.आधुनिक भारताचा विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास (1885–1947) — सामाजिक आणि आर्थिक जागृती, महत्त्वाच्या व्यक्तींचे व समाजसुधारकांचे कार्य, वर्तमानपत्रे, शिक्षणाचा परिणाम, इतर समकालीन चळवळी, राष्ट्रीय चळवळ.
7. Geography of India and Maharashtra — physical geography and divisions, climate, rainfall and temperature, rivers, mountains and plateaus, landforms, political and administrative divisions, natural resources, human and social geography, population, migration, rural settlements, slums. Environment — human development and environment, sustainable development, conservation of natural resources (forests), pollution, environmental disasters, organisations.भारताचा व महाराष्ट्राचा भूगोल — प्राकृतिक भूगोल व विभाग, हवामान, पर्जन्यमान व तापमान, नद्या, पर्वत व पठार, भूरूपे, राजकीय व प्रशासकीय विभाग, नैसर्गिक संपत्ती, मानवी व सामाजिक भूगोल, लोकसंख्या, स्थलांतर, ग्रामीण वस्त्या, झोपडपट्ट्या. पर्यावरण — मानवी विकास व पर्यावरण, पर्यावरणपूरक विकास, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे (वन) संधारण, प्रदूषण, पर्यावरणीय आपत्ती, संघटना/संस्था.
8. General science and technology — physics, chemistry, zoology, botany; remote sensing, aerial and drone photography, GIS and its uses; information and communication technology.सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान — भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, प्राणिशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र; दूर संवेदन, हवाई व ड्रोन छायाचित्रण, भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) व उपयोजन; माहिती व संप्रेषण तंत्रज्ञान.
9. Economy, planning and development economics — macroeconomics, growth and development, public finance, international trade and capital; Indian economy: challenges and reforms, agriculture and rural development, co-operation, monetary and financial sector, public finance and financial institutions, industry and services, infrastructure, international trade, economy of Maharashtra.अर्थव्यवस्था व नियोजन, विकास विषयक अर्थशास्त्र — समग्रलक्षी अर्थशास्त्र, वृद्धी आणि विकास, सार्वजनिक वित्त, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि भांडवल; भारतीय अर्थव्यवस्था: आव्हाने व आर्थिक सुधारणा, शेती व ग्रामीण विकास, सहकार, मौद्रिक व वित्तीय क्षेत्र, सार्वजनिक वित्त व वित्तीय संस्था, उद्योग व सेवा क्षेत्र, पायाभूत सुविधा, आंतरराष्ट्रीय व्यापार, महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था.