Government notifies National Social Security Board for Unorganised Workers and Gig & Platform Workers

Contextसंदर्भ

The Union Ministry of Labour and Employment has notified the National Social Security Board under the Code on Social Security to extend social security coverage to unorganised and gig-platform workers.केंद्रीय कामगार आणि रोजगार मंत्रालयाने सामाजिक सुरक्षा संहितेअंतर्गत असंघटित आणि गिग-प्लॅटफॉर्म कामगारांना सामाजिक सुरक्षिततेचे कवच देण्यासाठी राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळ अधिसूचित केले आहे.

Syllabus linkअभ्यासक्रमात कुठे?

Prelimsपूर्व परीक्षा: Current Affairs, Social Sector Initiatives, Workers in the Unorganised Sector, and Government Welfare Boardsचालू घडामोडी, सामाजिक क्षेत्र उपक्रम, असंघटित क्षेत्रातील कामगार आणि शासकीय कल्याणकारी मंडळे
Mainsमुख्य परीक्षा: GS-2: Development of Human Resources, Social Security, Laws and Institutional Mechanisms for Vulnerable Sections; GS-3: Labour Market, Changing Nature of Employment, and Gig EconomyGS-2: मानवी संसाधनांचा विकास, सामाजिक सुरक्षा, दुर्बल घटकांसाठी कायदे आणि संस्थात्मक यंत्रणा; GS-3: श्रम बाजार, रोजगाराचे बदलते स्वरूप आणि गिग इकॉनॉमी

Backgroundपार्श्वभूमी

As part of labour reforms in India, the Central Government consolidated several archaic labour laws into four Labour Codes. Among them, the Code on Social Security provides statutory backing to extend social security benefits not only to unorganised workers but also to newly emerging gig and platform workers.भारतातील कामगार सुधारणांचा भाग म्हणून केंद्र सरकारने अनेक जुने कामगार कायदे एकत्र करून चार श्रम संहिता (Labour Codes) तयार केल्या आहेत. त्यापैकी सामाजिक सुरक्षा संहिता (Code on Social Security) असंघटित कामगारांसोबतच नव्याने उदयास आलेल्या गिग (Gig) आणि प्लॅटफॉर्म (Platform) कामगारांना सामाजिक सुरक्षा योजनांचा लाभ मिळवून देण्याची वैधानिक तरतूद करते.

Key points for prelimsपूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

This National Social Security Board has been constituted under the 'Code on Social Security'.हे राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळ 'सामाजिक सुरक्षा संहिता' (Code on Social Security) अंतर्गत स्थापन करण्यात आले आहे.
The Union Minister for Labour & Employment will serve as the Chairperson of this Board.या मंडळाचे अध्यक्ष केंद्रीय कामगार आणि रोजगार मंत्री (Union Minister for Labour & Employment) असतील.
The Board will comprise representatives from Central and State Governments, major aggregator companies, employers, trade unions, civil society organisations, and gig and platform associations.मंडळामध्ये केंद्र व राज्य सरकारे, प्रमुख ॲग्रीगेटर कंपन्या, मालक (employers), कामगार संघटना, नागरी समाज संस्था आणि गिग व प्लॅटफॉर्म संघटनांचे प्रतिनिधी असतील.
It is mandatory for this National Social Security Board to meet at least thrice a year.या राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळाची बैठक वर्षातून किमान तीन वेळा (at least thrice a year) आयोजित करणे बंधनकारक आहे.
The key functions of the Board include recommending welfare schemes for unorganised and gig workers, monitoring these schemes, and reviewing record-keeping functions at the State level.मंडळाच्या प्रमुख कार्यांमध्ये असंघटित आणि गिग कामगारांसाठी योजनांची शिफारस करणे, योजनांवर देखरेख ठेवणे आणि राज्य पातळीवरील अभिलेख ठेवण्याच्या (record keeping) कामांचा आढावा घेणे समाविष्ट आहे.

Mains angleमुख्य परीक्षेसाठी

Elucidating the importance of incorporating gig and platform workers into the formal social security framework, examine the role of the recently notified National Social Security Board.गिग आणि प्लॅटफॉर्म कामगारांना औपचारिक सामाजिक सुरक्षा व्यवस्थेत समाविष्ट करण्याचे महत्त्व विशद करून, नुकत्याच अधिसूचित राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळाच्या भूमिकेचे परीक्षण करा.

10 गुण / 150 शब्द

The surging number of gig and platform workers and their lack of social security benefits (health, pension, accident insurance) under conventional labour legislation.गिग आणि प्लॅटफॉर्म कामगारांची वाढती संख्या आणि पारंपारिक कामगार कायद्यांच्या कक्षेत त्यांना मिळणाऱ्या सामाजिक सुरक्षेचा (आरोग्य, पेन्शन, अपघात विमा) अभाव.
Establishment of the National Social Security Board: Statutory mandate under the Code on Social Security and chairmanship of the Union Labour Minister.राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा मंडळाची स्थापना: सामाजिक सुरक्षा संहितेअंतर्गत वैधानिक स्वरूप आणि केंद्रीय कामगार मंत्र्यांचे अध्यक्षपद.
Inclusive composition: Representation of aggregator companies, trade unions, and civil society alongside Central and State Government officials.सर्वसमावेशक रचना: सरकारी प्रतिनिधींसह ॲग्रीगेटर कंपन्या, कामगार संघटना आणि नागरी समाजाचा सहभाग.
Primary functions of the Board: Recommending appropriate welfare schemes, monitoring centrally sponsored schemes, reviewing state-level record keeping, and reviewing fund expenditures.मंडळाची मुख्य कार्ये: योग्य कल्याणकारी योजना सुचवणे, केंद्र प्रायोजित योजनांचे सनियंत्रण, राज्य पातळीवरील नोंदींचा आढावा आणि निधी खर्चाचे पुनरावलोकन.
Significance: Integration of digital workers into the formal welfare architecture and empowerment of unorganised workers.महत्त्व: डिजिटल कामगारांचे औपचारिक कल्याणकारी व्यवस्थेत एकात्मिकरण आणि असंघटित श्रमिकांचे सक्षमीकरण.

Key termsमहत्त्वाचे शब्द

गिग कामगार · Gig Workers: Workers who receive task-based or piece-rate remuneration outside traditional employer-employee relationships on a contractual or temporary basis.पारंपारिक मालक-नोकर संबंधांच्या बाहेर राहून करारावर किंवा तात्पुरत्या स्वरूपात कामावर आधारित मोबदला घेणारे कामगार.
प्लॅटफॉर्म कामगार · Platform Workers: Workers who generate income by providing specific services through an online platform or digital application.ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म किंवा ॲप्लिकेशनच्या माध्यमातून विशिष्ट सेवा पुरवून उत्पन्न मिळवणारे कामगार.
सामाजिक सुरक्षा संहिता · Code on Social Security: A statutory code enacted to provide social security to all employees and workers, including unorganised, gig, and platform workers.असंघटित, गिग आणि प्लॅटफॉर्म कामगारांसह सर्व कर्मचाऱ्यांना सामाजिक सुरक्षा पुरवण्यासाठी तयार करण्यात आलेला वैधानिक कायदा.