Ministry of Social Justice and Empowerment launches 'Nasha Mukt Yuva, Viksit Bharat Quiz'सामाजिक न्याय मंत्रालयाकडून 'नशा मुक्त युवा, विकसित भारत क्विझ'चे आयोजन

Contextसंदर्भ

To increase awareness about the ill effects of drugs and to involve youth in building a drug-free India, the Ministry of Social Justice has organized this special digital competition.अमली पदार्थांच्या दुष्परिणामांविषयी जनजागृती वाढवण्यासाठी आणि तरुणांना अमली पदार्थमुक्त भारताच्या निर्मितीत सहभागी करून घेण्यासाठी सामाजिक न्याय मंत्रालयाने ही विशेष डिजिटल स्पर्धा आयोजित केली आहे.

Syllabus linkअभ्यासक्रमात कुठे?

Prelimsपूर्व परीक्षा

Current Affairs, Social Sector Initiatives and Government Policiesचालू घडामोडी (Current Affairs), सामाजिक क्षेत्रातील उपक्रम व सरकारी धोरणे

Mainsमुख्य परीक्षा

GS-2: Human Resource Development and Social Sector/Health; Welfare Schemes for Vulnerable Sections and their ImplementationGS-2: मानवी संसाधन विकास आणि सामाजिक क्षेत्र/आरोग्य; दुर्बल घटकांसाठी कल्याणकारी योजना आणि त्यांची अंमलबजावणी

Backgroundपार्श्वभूमी

Article 47 of the Directive Principles of State Policy in the Indian Constitution (improvement of public health and prohibition of intoxicating drinks/drugs) serves as an important basis for preventing drug use and promoting therapeutic rehabilitation. The Central Ministry of Social Justice and Empowerment is the nodal agency for drug demand reduction in the country. Launched on August 15, 2020, the Nasha Mukt Bharat Abhiyaan was initially implemented in 272 most vulnerable districts and later expanded to all districts across the country.अमली पदार्थांचे सेवन रोखण्यासाठी आणि उपचारात्मक पुनर्वसनाला चालना देण्यासाठी भारताच्या राज्यघटनेतील मार्गदर्शक तत्त्वांचे कलम ४७ (आरोग्य सुधारणा व मादक पेये/द्रव्यांवर बंदी) हे महत्त्वाचा आधार आहे. केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय ही देशात अमली पदार्थांच्या मागणीत कपात (Drug Demand Reduction) घडवून आणणारी नोडल संस्था आहे. १५ ऑगस्ट २०२० रोजी सुरू झालेले नशा मुक्त भारत अभियान सुरुवातीला सर्वाधिक संवेदनशील अशा २७२ जिल्ह्यांमध्ये राबवले गेले होते आणि नंतर त्याचा विस्तार संपूर्ण देशातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये करण्यात आला.

Key points for prelimsपूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• Nasha Mukt Bharat Abhiyaan (NMBA) was launched on August 15, 2020.नशा मुक्त भारत अभियानाची (NMBA) सुरुवात १५ ऑगस्ट २०२० रोजी झाली.
• This campaign is implemented by the Ministry of Social Justice and Empowerment.हे अभियान केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाद्वारे (Ministry of Social Justice & Empowerment) राबवले जाते.
• Started initially in 272 vulnerable districts, this campaign has now been expanded to all districts across the country.सुरुवातीला २७२ संवेदनशील जिल्ह्यांत सुरू झालेले हे अभियान आता देशभरातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये विस्तारित करण्यात आले आहे.
• The 'Nasha Mukt Yuva, Viksit Bharat Quiz' competition has been organized on the 'MY Bharat' portal from October 26 to November 25, 2026.'नशा मुक्त युवा, विकसित भारत क्विझ' ही स्पर्धा 'माय भारत' (MY Bharat) पोर्टलवर २६ ऑक्टोबर ते २५ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत आयोजित केली गेली आहे.
• This campaign has reached over 350 million citizens so far, including 130 million youth and 100 million women.या अभियानाने आतापर्यंत ३५ कोटींहून अधिक नागरिकांपर्यंत पोहोच साध्य केली असून त्यात १३ कोटी तरुण आणि १० कोटी महिलांचा समावेश आहे.
• This online quiz includes 20 Multiple Choice Questions (MCQs) to be solved in 10 minutes.या ऑनलाइन प्रश्नमंजुषेमध्ये १० मिनिटांत सोडवण्यासाठी २० बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) समाविष्ट आहेत.

Mains angleमुख्य परीक्षेसाठी

1. Introduction: Background of Nasha Mukt Bharat Abhiyaan (launch on August 15, 2020, nodal ministry).प्रास्ताविक: नशा मुक्त भारत अभियानाची पार्श्वभूमी (१५ ऑगस्ट २०२० रोजी सुरुवात, नोडल मंत्रालय).
2. Demand Reduction Framework: Emphasis on preventive education, counseling, treatment, rehabilitation, and public participation.मागणी कपातीचे प्रारूप (Demand Reduction): प्रतिबंधात्मक शिक्षण, समुपदेशन, उपचार, पुनर्वसन आणि लोकसहभाग यांवर भर.
3. Success of Community Participation: Reaching 350 million citizens nationwide; especially active participation of 130 million youth and 100 million women.समुदाय सहभागाचे यश: देशभरातील ३५ कोटी नागरिकांपर्यंत पोहोच; विशेषतः १३ कोटी युवक आणि १० कोटी महिलांचा सक्रिय सहभाग.
4. Digital and Youth Empowerment: Making youth ambassadors of awareness through digital initiatives like the 'MY Bharat' portal and 'Nasha Mukt Yuva, Viksit Bharat Quiz'.डिजिटल व युवा सक्षमीकरण: 'माय भारत' पोर्टल आणि 'नशा मुक्त युवा, विकसित भारत क्विझ' यांसारख्या डिजिटल उपक्रमांद्वारे तरुणांना जनजागृतीचे दूत बनवणे.
5. Conclusion: Healthy citizens, families, and society are the main pillars of building a 'Viksit Bharat' (Developed India).निष्कर्ष: निरोगी नागरिक, कुटुंब आणि समाज हे 'विकसित भारत' घडवण्याचे मुख्य आधारस्तंभ आहेत.

Key termsमहत्त्वाचे शब्द

नशा मुक्त भारत अभियान · Nasha Mukt Bharat Abhiyaan (NMBA)

A national campaign by the Government of India based on preventive education, rehabilitation, and community participation to reduce the demand for drugs.अमली पदार्थांची मागणी कमी करण्यासाठी प्रतिबंधात्मक शिक्षण, पुनर्वसन आणि समाज सहभागावर आधारित भारत सरकारची राष्ट्रीय मोहीम.

मागणी कपात · Drug Demand Reduction

Preventing drug addiction among people, creating awareness, and reducing the incidence of addiction through treatment and counseling.लोकांमधील अमली पदार्थांचे व्यसन रोखणे, जनजागृती करणे आणि उपचार व समुपदेशनाद्वारे व्यसनाधीनतेचे प्रमाण कमी करणे.

माय भारत पोर्टल · MY Bharat Portal

A digital platform of the Central Government connecting youth with various nation-building initiatives and government schemes.तरुणांना राष्ट्रनिर्मितीच्या विविध उपक्रमांशी आणि सरकारी योजनांशी जोडणारा केंद्र सरकारचा डिजिटल मंच.