Cabinet approves Khelo India Sports Goods Manufacturing Schemeखेलो इंडिया क्रीडा साहित्य उत्पादन योजना: केंद्रीय मंत्रिमंडळाची मंजुरी

Contextसंदर्भ

Formulated under the Ministry of Youth Affairs and Sports, this scheme has been approved by the Union Cabinet. Its primary objective is to create a globally competitive sports manufacturing ecosystem.युवा कार्यक्रम आणि क्रीडा मंत्रालयांतर्गत (Ministry of Youth Affairs and Sports) तयार करण्यात आलेल्या या योजनेला केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली आहे. जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक क्रीडा साहित्य उत्पादन परिसंस्था (Sports Manufacturing Ecosystem) निर्माण करणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.

Syllabus linkअभ्यासक्रमात कुठे?

Prelimsपूर्व परीक्षा

Economic and Social Development - Industrial Policy and Government Schemesआर्थिक आणि सामाजिक विकास - औद्योगिक धोरण आणि सरकारी योजना

Mainsमुख्य परीक्षा

GS-3: Indian Economy, Industrial Growth, Manufacturing Sector, and Employment GenerationGS-3: भारतीय अर्थव्यवस्था, औद्योगिक वाढ, उत्पादन क्षेत्र आणि रोजगार निर्मिती

Backgroundपार्श्वभूमी

Micro, Small, and Medium Enterprises (MSMEs) account for a major share of India's sports goods manufacturing sector. In line with the vision of initiatives such as 'Khelo Bharat Niti 2025', 'Make in India', and 'Atmanirbhar Bharat', this dedicated scheme has been designed to enhance the competitiveness of Indian sports products in the global market.भारतातील क्रीडा साहित्य निर्मिती क्षेत्रात सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांचा (MSMEs) मोठा वाटा आहे. 'खेलो भारत नीति २०२५', 'मेक इन इंडिया' आणि 'आत्मनिर्भर भारत' या उपक्रमांच्या ध्येयाशी सुसंगत राहून जागतिक बाजारात भारतीय क्रीडा उत्पादनांची स्पर्धात्मकता वाढवण्यासाठी ही समर्पित योजना आखण्यात आली आहे.

Key points for prelimsपूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• Total Outlay: Approval of Rs 1,856.67 crore for the period from 2026 to 2033-34.एकूण अर्थसंकल्प: २०२६ ते २०३३-३४ या कालावधीसाठी १,८५६.६७ कोटी रुपयांची मंजुरी.
• Implementing Ministry: Ministry of Youth Affairs and Sports.अंमलबजावणी करणारे मंत्रालय: युवा कार्यक्रम आणि क्रीडा मंत्रालय (Ministry of Youth Affairs and Sports).
• Anchor Investment and Turnover-Linked Support: Joint allocation of Rs 1,130 crore for this component.अँकर गुंतवणूक व टर्नओव्हर संलग्न पाठबळ: यासाठी १,१३० कोटी रुपयांची संयुक्त तरतूद.
• Quality Certifications: Assistance of Rs 105 crore to obtain certifications from international sports federations.गुणवत्ता प्रमाणपत्रे: आंतरराष्ट्रीय क्रीडा महासंघांकडून प्रमाणपत्रे मिळवण्यासाठी १०५ कोटी रुपयांचे सहाय्य.
• Manufacturing Zones: 'Sports Goods Manufacturing Zones' (SGMZs) will be developed in convergence with the BHAVYA scheme and NICDC Industrial Parks.उत्पादन क्षेत्रे: भव्य (BHAVYA) योजना आणि NICDC औद्योगिक पार्कच्या समन्वयाने 'क्रीडा साहित्य उत्पादन क्षेत्रे' (SGMZs) विकसित केली जातील.
• Research and Innovation: Convergence with Anusandhan National Research Foundation (ANRF) and Startup India initiative.संशोधन व नाविन्यता: अनुसंधान नॅशनल RESEARCH फाउंडेशन (ANRF) आणि स्टार्टअप इंडिया उपक्रमाशी समन्वय.

Mains angleमुख्य परीक्षेसाठी

1. Scheme Framework: Total outlay of Rs 1,856.67 crore for the period 2026 to 2033-34.योजनेची चौकट: २०२६ ते २०३३-३४ साठी १,८५६.६७ कोटी रुपयांचा निधी.
2. Industrial Infrastructure: Development of Sports Goods Manufacturing Zones (SGMZs) through convergence with BHAVYA scheme and NICDC Industrial Parks.औद्योगिक पायाभूत सुविधा: भव्य (BHAVYA) योजना व NICDC औद्योगिक पार्कच्या समन्वयातून क्रीडा साहित्य उत्पादन क्षेत्रांचा (SGMZs) विकास.
3. Incentivizing Manufacturing and Investment: Allocation of Rs 1,130 crore for anchor investment and turnover-linked support.निर्मिती व गुंतवणुकीला प्रोत्साहन: अँकर गुंतवणूक आणि टर्नओव्हर संलग्न पाठबळासाठी १,१३० कोटी रुपयांची तरतूद.
4. Quality and MSME Empowerment: Assistance of Rs 105 crore for certifications from international sports federations and upgrading MSME clusters.गुणवत्ता व एमएसएमई सक्षमीकरण: आंतरराष्ट्रीय क्रीडा महासंघांच्या प्रमाणपत्रांसाठी १०५ कोटी रुपयांची मदत व एमएसएमई क्लस्टरची सुधारणा.
5. Research, Skill, and Exports: Market access through research collaboration with ANRF, Startup India, Ministry of Skill Development, and Export Promotion Mission.संशोधन, कौशल्य व निर्यात: ANRF सह संशोधन, स्टार्टअप इंडिया, कौशल्य विकास मंत्रालय आणि निर्यात प्रोत्साहन मिशनद्वारे जागतिक बाजारपेठेत प्रवेश.

Key termsमहत्त्वाचे शब्द

क्रीडा साहित्य उत्पादन क्षेत्रे · Sports Goods Manufacturing Zones (SGMZs)

Sports Goods Manufacturing Zones (SGMZs): Industrial zones providing cluster-based manufacturing, testing, and design facilities for sports goods.क्रीडा साहित्याचे क्लस्टर आधारित उत्पादन, चाचणी आणि डिझाइन सुविधा पुरवणारे औद्योगिक क्षेत्र.

अँकर गुंतवणूक पाठबळ · Anchor Investment Support

Anchor Investment Support: Financial incentive provided to major domestic and global manufacturers to establish production facilities.प्रमुख देशांतर्गत आणि जागतिक उत्पादकांना उत्पादन सुविधा उभारण्यासाठी दिले जाणारे आर्थिक प्रोत्साहन.

अनुसंधान नॅशनल रिसर्च फाउंडेशन · Anusandhan National Research Foundation (ANRF)

Anusandhan National Research Foundation (ANRF): A central institution driving research, development, and innovation initiatives across the country.देशातील संशोधन, विकास आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रमांना चालना देणारी मध्यवर्ती संस्था.