Cabinet approves Rs 10,000 Crore Container Manufacturing Promotion Scheme (CMPS)भारताला जागतिक कंटेनर उत्पादन केंद्र बनवण्यासाठी १०,००० कोटी रुपयांच्या योजनेस केंद्रीय मंत्रिमंडळाची मंजुरी

Contextसंदर्भ

The Union Cabinet has approved the ₹10,000 crore Container Manufacturing Promotion Scheme (CMPS) announced in Union Budget 2026-27, aligning it with the 'Maritime Amrit Kaal Vision 2047'.केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६-२७ मध्ये जाहीर केलेल्या १०,००० कोटी रुपयांच्या कंटेनर मॅन्युफॅक्चरिंग प्रमोशन स्कीमला (CMPS) केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली असून, ती 'मेरीटाइम अमृत काळ व्हिजन २०४७' शी जोडलेली आहे.

Syllabus linkअभ्यासक्रमात कुठे?

Prelimsपूर्व परीक्षा

Current events of national importance, Indian Economy and industrial policies.चालू घडामोडी (राष्ट्रीय), भारतीय अर्थव्यवस्था व औद्योगिक धोरणे.

Mainsमुख्य परीक्षा

GS-3: Indian Economy, transport and infrastructure, Make in India initiative, and domestic manufacturing capacity.GS-3: भारतीय अर्थव्यवस्था, वाहतूक व पायाभूत सुविधा, मेक इन इंडिया उपक्रम आणि देशांतर्गत उत्पादन क्षमता.

Backgroundपार्श्वभूमी

Most of India's international trade relies on containers; however, the majority of containers are manufactured abroad. Under the 'Maritime Amrit Kaal Vision', India's container traffic is projected to increase from 24 million TEUs in 2024 to 175 million TEUs by 2047. Therefore, strengthening the domestic supply chain and reducing import dependence has become critically essential.भारताचा बहुतांश आंतरराष्ट्रीय व्यापार कंटेनरवर अवलंबून आहे; मात्र बहुतांश कंटेनर्सची निर्मिती परदेशात होते. 'मेरीटाइम अमृत काळ व्हिजन' (Maritime Amrit Kaal Vision) अंतर्गत भारताची कंटेनर वाहतूक २०२४ मधील २४ दशलक्ष TEUs वरून २०४७ पर्यंत १७५ दशलक्ष TEUs पर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे देशांतर्गत पुरवठा साखळी मजबूत करणे आणि आयात अवलंबित्व कमी करणे अत्यंत आवश्यक बनले आहे.

Key points for prelimsपूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• Scheme Name: Container Manufacturing Promotion Scheme (CMPS).योजनेचे नाव: कंटेनर मॅन्युफॅक्चरिंग प्रमोशन स्कीम (CMPS - Container Manufacturing Promotion Scheme).
• Total Financial Outlay: ₹10,000 crore (announced in Union Budget 2026-27).एकूण आर्थिक तरतूद: १०,००० कोटी रुपये (केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६-२७ मध्ये घोषित).
• Implementation Period: FY 2027-28 to FY 2039-40 (3 years for setting up facilities and 10 years for production support).अंमलबजावणी कालावधी: आर्थिक वर्ष २०२७-२८ ते २०३९-४० (सुविधा उभारणीसाठी ३ वर्षे आणि उत्पादन समर्थनासाठी १० वर्षे).
• Nodal Ministry: Ministry of Ports, Shipping and Waterways.संबंधित मंत्रालय: बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्रालय (Ministry of Ports, Shipping and Waterways).
• Target: To expand the country's annual manufacturing capacity by approximately 10-fold, from the current ~70,000 TEUs to 7.5 lakh TEUs.लक्ष्य: देशाची वार्षिक उत्पादन क्षमता सध्याच्या सुमारे ७०,००० TEUs वरून अंदाजे १० पटीने वाढवून ७.५ लाख TEUs करणे.
• Steering Committee: An Inter-Ministerial Steering Committee chaired by the Secretary, Ministry of Ports, Shipping and Waterways will approve guidelines and assistance.मार्गदर्शक समिती: बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्रालयाच्या सचिवांच्या अध्यक्षतेखाली आंतर-मंत्रालयीन सुकाणू समिती (Inter-Ministerial Steering Committee) मार्गदर्शक तत्त्वे व सहाय्य मंजूर करेल.
• Economic Benefits & Employment: Creation of about 3,000 direct and over 50,000 indirect jobs; expected economic output of approximately ₹75,000 crore by FY 2039-40.आर्थिक लाभ व रोजगार: सुमारे ३,००० थेट आणि ५०,००० हून अधिक अप्रत्यक्ष रोजगारनिर्मिती; आर्थिक वर्ष २०३९-४० पर्यंत सुमारे ७५,००० कोटी रुपयांचे आर्थिक उत्पादन अपेक्षित.

Mains angleमुख्य परीक्षेसाठी

1. Background: Dependence of Indian trade on containers and the present reality of almost all containers being manufactured abroad.पार्श्वभूमी: भारतीय व्यापाराचे कंटेनरवरील अवलंबित्व आणि जवळजवळ सर्व कंटेनर्स परदेशात बनवले जाण्याची सद्यस्थिती.
2. Growing Demand: As per the 'Maritime Amrit Kaal Vision', container traffic is projected to surge from 24 million TEUs in 2024 to 175 million TEUs by 2047.वाढती मागणी: 'मेरीटाइम अमृत काळ व्हिजन'नुसार कंटेनर वाहतूक २०२४ मधील २४ दशलक्ष TEUs वरून २०४७ पर्यंत १७५ दशलक्ष TEUs होण्याची शक्यता.
3. Contribution of CMPS: ₹10,000 crore investment, expanding capacity from 70,000 to 7.5 lakh TEUs, with 3 years for establishment + 10 years of production support.CMPS चे योगदान: १०,००० कोटी रुपयांची गुंतवणूक, क्षमता ७०,००० वरून ७.५ लाख TEUs पर्यंत वाढवणे, आणि ३ वर्षांची उभारणी + १० वर्षांचा उत्पादन पाठिंबा.
4. Ancillary Industries & Employment: Boosting sectors like special steel, corner castings, and paints, alongside creating over 53,000 direct and indirect jobs.पूरक उद्योग व रोजगार: विशेष स्टील, कॉर्नर कास्टिंग्स, पेंट्स यांसारख्या उद्योगांना चालना, तसेच ५३,००० हून अधिक प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष रोजगारनिर्मिती.
5. Strategic Benefit: Supporting upcoming mega ports such as Vadhavan and Galathea Bay, as well as the Bharat Container Shipping Line, thereby achieving the goals of 'Atmanirbhar Bharat'.रणनैतिक फायदा: वाढवाण आणि गलाथिया बे यांसारख्या नवीन मेगा बंदरांना आणि भारत कंटेनर शिपिंग लाइनला पाठबळ मिळून 'आत्मनिर्भर भारत'चे उद्दिष्ट साध्य होणे.

Key termsमहत्त्वाचे शब्द

TEU (Twenty-foot Equivalent Unit) · Twenty-foot Equivalent Unit

A standard global unit of cargo capacity based on the volume of a 20-foot-long container.२० फूट लांबीच्या प्रमाणभूत कंटेनरच्या क्षमतेवर आधारित मालवाहतुकीचे वैश्विक मापक एकक.

CMPS · Container Manufacturing Promotion Scheme

A ₹10,000 crore Central Government scheme launched to develop a world-class container manufacturing ecosystem in India.भारतात जागतिक दर्जाची कंटेनर उत्पादन परिसंस्था विकसित करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली १०,००० कोटींची केंद्र सरकारची योजना.

अॅन्सिलरी इंडस्ट्रीज · Ancillary Industries

Secondary industries that supply spare parts and raw materials (e.g., corner castings, special steel) required for the primary manufacturing process.मुख्य उत्पादन प्रक्रियेला लागणारे सुटे भाग, कच्चा माल (उदा. कॉर्नर कास्टिंग्स, विशेष पोलाद) पुरवणारे पूरक उद्योग.